Po co czytać wzór rozprawki maturalnej
Przykład jest dobrym narzędziem, ale tylko wtedy, gdy czytasz go z ołówkiem w ręku. Samo przeczytanie gotowej pracy daje wrażenie, że wszystko rozumiesz, a dopiero własne pisanie pokazuje, gdzie brakuje Ci pomysłu na argument albo płynnego przejścia między akapitami.
Dlatego ten wpis ma dwie części. W pierwszej jest tekst rozprawki, w drugiej komentarz, który rozkłada pracę na kryteria. Ocena jest naszą własną, przybliżoną opinią i nie zastępuje egzaminatora, ale pozwala przećwiczyć patrzenie na tekst tak, jak patrzy na niego osoba oceniająca.
Rozprawka z tego wpisu jest krótsza niż praca, którą napiszesz na egzaminie. Skrócenie pozwala zmieścić cały tekst i komentarz na jednej stronie, a układ akapitów pozostaje taki sam jak w pełnej pracy. Jeśli szukasz samego szkieletu, zajrzyj do wpisu o schemacie rozprawki maturalnej, a jeśli chcesz zrozumieć budowę od podstaw, przeczytaj rozprawkę maturalną krok po kroku.
- Przeczytaj temat i zastanów się, jaką tezę postawiłbyś sam.
- Dopiero potem czytaj rozprawkę i porównaj swoje argumenty z argumentami z tekstu.
- Na końcu przejdź przez ocenę kryteriów i zaznacz w tekście miejsca, które wskazuje komentarz.
Temat rozprawki i założenia
Temat brzmi: Czy warto trzymać się swoich zasad, gdy otoczenie oczekuje czegoś innego. To pytanie ogólne, więc wymaga postawienia tezy i obrony jej na przykładach z literatury oraz z doświadczenia. Taki typ polecenia jest na maturze częsty, bo pozwala wybrać dowolne lektury, o ile pasują do problemu.
Jako przykłady wybrałem dwie lektury obowiązkowe: tragedię Sofoklesa pt. Antygona oraz powieść Bolesława Prusa pt. Lalka. Pierwsza pokazuje wierność zasadom aż do ceny najwyższej, druga pokazuje człowieka, który dla uczucia i awansu stopniowo ustępuje własnym przekonaniom. Dzięki temu argumenty uzupełniają się i dają kontrast, który ułatwia wniosek.
Teza brzmi: warto trzymać się zasad, nawet jeśli wiąże się to z kosztem, bo zasady są fundamentem tożsamości człowieka. W rozprawce jest też krótka uwaga o granicy, czyli o tym, że nie każde uparte trwanie przy swoim jest zasadą.
Rozprawka maturalna, pełny tekst
Zasady są jak mapa, po której człowiek porusza się w świecie pełnym przeciwstawnych oczekiwań. Gdy otoczenie żąda od nas czegoś innego, niż podpowiada sumienie, stajemy przed wyborem: dostosować się albo zostać sobą. Uważam, że warto trzymać się swoich zasad, nawet jeśli wiąże się to z kosztem, bo to one budują naszą tożsamość i pozwalają zachować szacunek do samego siebie.
Pierwszym argumentem jest to, że zasady chronią człowieka przed rozpadem wewnętrznym. Dobrym przykładem jest Antygona z tragedii Sofoklesa. Bohaterka wbrew zakazowi króla Kreona grzebie ciało brata, ponieważ uważa, że prawo bogów i obowiązek wobec rodziny stoją wyżej niż rozkaz władcy. Wie, że grozi jej kara śmierci, a mimo to nie zmienia decyzji. Jej postawa pokazuje, że wierność wartościom daje spokój sumienia, którego nie zastąpi bezpieczeństwo kupione kompromisem. Antygona ponosi najwyższy koszt, ale do końca pozostaje spójna z samą sobą.
Drugim argumentem jest to, że rezygnacja z zasad prowadzi do utraty sensu i szczęścia. Widać to w losach Stanisława Wokulskiego z Lalki Bolesława Prusa. Bohater, zakochany w Izabeli Łęckiej, zaczyna dopasowywać się do świata arystokracji, który nim pogardza. Zrywa z dawnymi ideałami i wchodzi w układy, w których ocenia się człowieka po pochodzeniu, a nie po pracy. Mimo wysiłku nie zdobywa ani akceptacji salonów, ani szczęścia osobistego. Z czasem przekonuje się, że poświęcił to, co czyniło go wartościowym. Przykład ten dowodzi, że ustępowanie wbrew sobie rzadko daje to, czego od życia oczekujemy.
Można oczywiście zapytać, czy upór zawsze jest cnotą. Zasada to nie to samo co przyzwyczajenie albo duma. Jeśli ktoś trwa przy swoim tylko dlatego, że nie chce przyznać się do błędu, nie broni wartości, lecz własnego ego. Dlatego zasady warto od czasu do czasu sprawdzać pytaniem, komu służą i czy nie krzywdzą innych. Taka refleksja nie osłabia wierności wartościom, tylko ją umacnia.
Podsumowując, warto trzymać się swoich zasad, gdy świat oczekuje czegoś innego. Losy Antygony pokazują, że wierność sumieniu daje człowiekowi godność, a losy Wokulskiego, że rezygnacja z siebie nie prowadzi do szczęścia. Trzeba tylko pamiętać, że zasady powinny być przemyślane, a nie przypadkowe. Wtedy stają się oparciem, a nie ciężarem.
Ocena realizacji tematu i argumentacji
Praca realizuje temat w całości. Teza pada już w pierwszym akapicie i jest sformułowana jednoznacznie, a każdy kolejny akapit ją wspiera albo precyzuje. To bardzo ważne, bo wiele prac na maturze zaczyna od tezy, a potem ucieka w opis fabuły.
Dwa argumenty opierają się na lekturach obowiązkowych, które zostały użyte funkcjonalnie. Autor nie streszcza utworów, tylko wybiera z nich te fakty, które dowodzą tezy: decyzję Antygony i przemianę Wokulskiego. Taka selekcja to jedna z najczęściej nagradzanych umiejętności. Akapit o granicy między zasadą a uporem pokazuje dojrzałość rozumowania, bo praca uwzględnia kontrargument, zamiast go przemilczeć.
Co dałoby się poprawić? W drugim argumencie warto by dodać jeden konkretny epizod z powieści, na przykład scenę, w której Wokulski widzi dystans salonu wobec siebie. Szczegół zamieniłby ogólne stwierdzenie w dowód. Trzecia uwaga dotyczy przykładu z doświadczenia: praca go nie zawiera, a polecenie dopuszcza także odwołania do innych tekstów kultury i własnych obserwacji. Jedna krótka wzmianka dopełniłaby argumentację.
- Teza jest jasna i konsekwentnie obroniona.
- Przykłady z lektur służą dowodzeniu, a nie opowiadaniu fabuły.
- Kontrargument został uwzględniony i skomentowany.
- Brakuje jednego szczegółu z Lalki oraz odwołania spoza lektur.
Ocena kompozycji, stylu i języka
Kompozycja jest przejrzysta. Mamy wstęp z tezą, dwa akapity argumentacyjne, akapit z zastrzeżeniem i zakończenie. Każdy akapit zaczyna się zdaniem, które zapowiada jego treść, dzięki czemu czytelnik wie, dokąd prowadzi go autor. Zakończenie nie wnosi nowych argumentów, tylko zbiera wnioski, co jest właściwym zabiegiem.
Spójność wzmacniają spójniki i zwroty łączące myśli, takie jak: pierwszym argumentem, drugim argumentem, podsumowując. Nie jest ich za dużo, więc tekst nie brzmi jak wyuczony szablon. Warto jednak zauważyć, że przejście od drugiego argumentu do akapitu o granicy mogłoby być płynniejsze, na przykład przez zdanie, które łączy oba wątki.
Styl jest rzeczowy i dostosowany do rozprawki. Nie ma potocyzmów, a słownictwo jest różnorodne: tożsamość, sumienie, kompromis, godność. Zdania są poprawne składniowo, bez nadmiernych rozbudowanych konstrukcji. Interpunkcja i ortografia nie budzą zastrzeżeń. Pojedyncza słabość to powtórzenie słowa zasady, które pojawia się bardzo często i można je czasem zastąpić synonimem, na przykład wartości albo przekonania.
- Układ akapitów logiczny i czytelny.
- Słownictwo bogate i właściwe dla stylu argumentacyjnego.
- Język poprawny, bez widocznych błędów.
- Do poprawienia: powtórzenia i jedno słabsze przejście.
Co możesz wziąć z tego przykładu do własnej pracy
Po pierwsze, ustal tezę, zanim napiszesz pierwsze zdanie. Rozprawka z tego wpisu została zbudowana wokół jednego zdania, które pada na początku i wraca na końcu. Dzięki temu każda część tekstu ma swoje miejsce, a Ty nie tracisz czasu na wątki, które do niczego nie prowadzą.
Po drugie, wybieraj przykłady, które da się obronić z pamięci. Dwie lektury, które dobrze znasz, są lepsze niż pięć, o których pamiętasz tylko tytuły. Warto mieć w zapasie kilka uniwersalnych utworów, które pasują do wielu tematów, i ćwiczyć wyciąganie z nich różnych wniosków.
Po trzecie, zostaw sobie kilka minut na czytanie pracy po napisaniu. W przykładzie widać kilka miejsc, w których wystarczyło jedno dodatkowe zdanie, żeby wzmocnić argument. Podczas egzaminu takie poprawki robi się najłatwiej, gdy tekst jest już w całości na papierze.
Po czwarte, pamiętaj, że wynik zawsze zależy od konkretnego tematu i od tego, jak go potraktujesz. Rozprawka z tego wpisu jest ilustracją, a nie wzorem do przepisania. Serwis 18.edu.pl nie jest powiązany z CKE, a ocena pracy w tym wpisie jest przybliżona i ma pomóc w nauce.
Jak ćwiczyć pisanie rozprawek krok po kroku
Najskuteczniejszy plan jest prosty: jedna rozprawka tygodniowo, pisana na czas i odręcznie. Po napisaniu zrób to samo, co w komentarzu powyżej, czyli przejdź przez kryteria i do każdego dopisz jedno zdanie oceny. Samodzielna ocena uczy patrzenia na własny tekst z dystansu.
Dobrze jest prowadzić zeszyt tez i przykładów. Do każdej lektury zapisz trzy, cztery sytuacje, które mogą posłużyć jako dowody, oraz wnioski, do jakich prowadzą. Z czasem zobaczysz, że ten sam fakt z książki działa w różnych tematach, o ile zmienisz wniosek.
Kolejny krok to informacja zwrotna. Możesz oddać pracę nauczycielowi, korepetytorowi albo sprawdzić ją w naszym narzędziu. Kryteria i ich opis znajdziesz we wpisie o kryteriach oceny rozprawki maturalnej, a najczęstsze potknięcia opisaliśmy w tekście o wypracowaniu maturalnym.
- Pisz na czas, odręcznie i z jednym tematem naraz.
- Oceń własną pracę przed oddaniem jej do sprawdzenia.
- Zapisuj powtarzające się błędy i wracaj do nich co kilka tygodni.
- Porównuj nowe prace ze starymi, żeby zobaczyć, co się poprawia.