Po co korzystać ze schematu rozprawki
Schemat nie jest po to, żeby pisać wszystkie prace tak samo. Jest po to, żeby w stresie nie zastanawiać się, od czego zacząć i czym skończyć. Gdy układ masz w głowie, cała energia idzie na treść: wymyślenie tezy, wybór przykładów i dopracowanie zdań.
Dobry schemat ma jedną ważną cechę: jest elastyczny. Pozwala dodać trzeci argument, gdy temat go wymaga, albo pominąć akapit z zastrzeżeniem, gdy brakuje czasu. Sztywny szablon, w którym każdy akapit zaczyna się od tych samych wyuczonych fraz, brzmi sztucznie i grozi oceną niższą za styl.
Poniższy układ stosuje się do rozprawek w typowym formacie, w którym uczeń ma postawić tezę i uzasadnić ją odwołaniami do lektur i innych tekstów. Zanim zaczniesz, upewnij się, że rozumiesz, czym jest rozprawka maturalna, bo schemat jest tylko jej budową, a nie zastępstwem za myślenie.
Wstęp z tezą, czyli pierwszy akapit
Wstęp ma dwa zadania: wprowadzić w problem i postawić tezę. Zacznij od jednego, dwóch zdań, które pokazują, o czym jest temat, na przykład przez odwołanie do uniwersalnej obserwacji. Następnie napisz tezę, czyli zdanie, które odpowiada na pytanie z polecenia.
Pytania pomocnicze do wstępu:
- Jaki problem stawia temat i dlaczego jest istotny.
- Jaka jest moja odpowiedź w jednym zdaniu.
- Które dwa, trzy argumenty ją poprą.
Zdania startowe, które możesz przekształcić na własny użytek: Problem ten dotyczy każdego z nas, ponieważ. Uważam, że. Moim zdaniem odpowiedź na to pytanie jest twierdząca, co postaram się wykazać. Unikaj zdań, które tylko powtarzają temat, bo nie wnoszą informacji.
Długość wstępu to zwykle kilka zdań. Jeśli zajmuje pół strony, zjadasz czas przeznaczony na argumenty.
Pierwszy akapit argumentacyjny
Pierwszy argument powinien być najmocniejszy, bo wyznacza ton całej pracy. Zbuduj go z czterech części: zdanie otwierające z myślą, przykład z lektury, komentarz oraz zdanie wiążące z tezą.
Pytania pomocnicze:
- Co dokładnie chcę udowodnić tym akapitem.
- Który fakt z lektury najlepiej to pokazuje.
- Dlaczego ten fakt dowodzi mojej tezy.
- Jak ten argument wraca do pytania z tematu.
Zdania startowe: Pierwszym argumentem jest to, że. Dobrym przykładem tej tezy jest. Sytuacja ta pokazuje, że. Ważne jest, żeby przykład był konkretny, ale nie za długi. Dwa, trzy zdania o zdarzeniu z lektury wystarczą, jeśli następne dwa wyjaśniają, co z niego wynika.
Częsty błąd to skok z opisu od razu do kolejnego akapitu bez komentarza. Dopisz jedno zdanie, które odpowiada na pytanie: i co z tego. Wtedy argument jest pełny.
Drugi akapit i kolejne argumenty
Drugi argument ma dodać nowy aspekt, a nie powtórzyć pierwszy innymi słowami. Dobrze, jeśli opiera się na innym utworze, innej epoce albo innym typie doświadczenia, na przykład osobistym lub historycznym. Różnorodność przykładów pokazuje, że rozumiesz problem szerzej.
Pytania pomocnicze:
- Czy ten argument różni się od poprzedniego.
- Czy wybrany utwór pasuje do tematu, a nie tylko do mojej pamięci.
- Czy komentarz tłumaczy, dlaczego przykład jest dowodem.
Zdania startowe: Drugim argumentem jest. Podobną myśl można odnaleźć w. Z innej perspektywy problem ten widać w. Jeśli czas pozwala, dodaj trzeci argument, ale tylko wtedy, gdy możesz go rozwinąć równie starannie. Dwa dobre argumenty są lepsze niż trzy powierzchowne.
Pamiętaj o spójności między akapitami. Początek drugiego powinien nawiązywać do końca pierwszego, na przykład przez spójnik albo odwołanie do wcześniejszego wniosku.
Akapit z kontrargumentem i zastrzeżeniem
Ten akapit nie jest obowiązkowy, ale mocno podnosi wartość pracy. Pokazuje, że widzisz drugą stronę sporu i potrafisz się do niej odnieść. Egzaminator widzi w tym dojrzałość rozumowania.
Zbuduj go w trzech krokach: przedstaw możliwy zarzut, uznaj jego część słuszności, a następnie wyjaśnij, dlaczego Twoja teza nadal się broni. Nie musisz tworzyć długiego wywodu, kilka zdań wystarczy.
Pytania pomocnicze:
- Kto mógłby się ze mną nie zgodzić i dlaczego.
- Co w tym stanowisku jest słuszne.
- Co sprawia, że moja teza mimo to pozostaje prawdziwa.
Zdania startowe: Można jednak zapytać, czy. Przeciwnicy tej tezy mogliby wskazać, że. Nie oznacza to jednak, że. Ten akapit warto napisać wtedy, gdy zostaje na niego czas po dwóch głównych argumentach. Jeśli czasu brakuje, lepiej wzmocnić wcześniejsze akapity.
Zakończenie, czyli wniosek bez nowych argumentów
Zakończenie zbiera to, co udowodniłeś. Wraca do tezy innymi słowami i podsumowuje najważniejsze przykłady. Nie wprowadza nowych wątków, bo nie ma już miejsca, żeby je rozwinąć.
Pytania pomocnicze:
- Jak brzmi moja teza po przejściu przez argumenty.
- Które przykłady były najważniejsze.
- Jaka krótka myśl może zamknąć pracę.
Zdania startowe: Podsumowując, można stwierdzić, że. Przywołane przykłady pokazują, że. Wszystko to prowadzi do wniosku, że. Zakończenie może mieć trzy, cztery zdania. Dobrze, jeśli ostatnie z nich ma wyraźny, zamykający charakter, ale unikaj efekciarskich haseł, które nie wynikają z treści.
Prawidłowe zakończenie jest też zabezpieczeniem na wypadek braku czasu. Gdy wiesz, że zdążysz napisać tylko kilka zdań, ich układ jest już przygotowany.
Plan czasu i kontrola pracy po napisaniu
Dobry schemat obejmuje także podział czasu. Zanim zaczniesz pisać, poświęć kilka minut na plan: temat, teza, dwa lub trzy argumenty z przykładami, zastrzeżenie. Plan zapisz na brudno krótkimi hasłami. Następnie przeznacz większość czasu na pisanie na czysto, a ostatnie minuty na kontrolę.
Przy kontroli sprawdź cztery rzeczy:
- Czy teza pada we wstępie i wraca w zakończeniu.
- Czy każdy argument ma przykład i komentarz.
- Czy akapity są wyraźnie oddzielone.
- Czy w pracy nie ma oczywistych błędów ortograficznych i interpunkcyjnych.
A jeśli chcesz wiedzieć, jak punktowane są poszczególne części pracy, zajrzyj do wpisu o kryteriach oceny rozprawki maturalnej. Pamiętaj, że schemat jest pomocą, a nie gwarancją wyniku, i że serwis 18.edu.pl nie jest powiązany z CKE.